17 stycznia 1918 roku w Zakopanem urodziła się Helena Marusarzówna – jedna z najwybitniejszych polskich narciarek okresu międzywojennego, wielokrotna mistrzyni Polski, a w czasie II wojny światowej kurierka tatrzańska i działaczka konspiracji niepodległościowej, zamordowana przez Niemców w 1941 roku.

Jej życie jest poruszającym świadectwem połączenia sportowego talentu, odwagi i bezwarunkowej wierności Ojczyźnie.

Helena Marusarzówna pochodziła z ubogiej, góralskiej rodziny. Dorastała u stóp Tatr, które od najmłodszych lat kształtowały jej charakter i sprawność fizyczną.

Już jako dziecko brała udział w zawodach narciarskich organizowanych przez Kornela Makuszyńskiego dla najmłodszych. Szybko ujawnił się jej wyjątkowy talent sportowy, który rozwijała po wstąpieniu do sekcji narciarskiej Polskiego Towarzystwa Tatrzańskiego w Zakopanem.

Dzięki niezwykłej determinacji i ciężkiej pracy siedmiokrotnie zdobywała tytuł mistrzyni Polski w narciarstwie alpejskim, stając się jedną z ikon polskiego sportu lat 30. XX wieku. W 1939 roku przygotowywała się do startu w Mistrzostwach Świata w Narciarstwie Klasycznym, jednak odniesiona kontuzja uniemożliwiła jej udział w zawodach.

Wkrótce potem wybuch II wojny światowej brutalnie przerwał jej karierę sportową.

Podobnie jak wielu przedstawicieli pokolenia wychowanego w odrodzonej Polsce, Marusarzówna nie pogodziła się z okupacją. Wraz z rodzeństwem wstąpiła do polskiego ruchu oporu. Wykorzystując doskonałą znajomość gór, znakomitą kondycję oraz doświadczenie zdobyte na tatrzańskich szlakach, podjęła niezwykle niebezpieczną służbę kurierki tatrzańskiej. Przenosiła meldunki, dokumenty i pieniądze na trasie Zakopane–Budapeszt, wspierając działalność Polskiego Państwa Podziemnego. Dokładna liczba jej wypraw pozostaje nieznana – każda z nich wiązała się z ogromnym ryzykiem i groźbą śmierci.

W marcu 1940 roku została zatrzymana przez słowacką straż graniczną i przekazana w ręce Niemców.

Była więziona kolejno w Zakopanem, Muszynie i Nowym Sączu. Podczas brutalnych przesłuchań była torturowana, jednak mimo niewyobrażalnego cierpienia nie wydała nikogo z konspiracji ani nie ujawniła tras kurierskich.

Za swoją niezłomną postawę zapłaciła najwyższą cenę. 12 września 1941 roku Niemcy rozstrzelali Helenę Marusarzównę w Woli Pogórskiej, w pobliżu Tarnowa. Miała zaledwie 23 lata.

Po wojnie jej ofiara została godnie upamiętniona. W 1958 roku szczątki Heleny Marusarzówny przewieziono do Zakopanego i złożono na Cmentarzu Zasłużonych na Pęksowym Brzyzku.

Pośmiertnie została odznaczona Krzyżem Walecznych oraz Orderem Virtuti Militari – jednym z najwyższych odznaczeń wojskowych Rzeczypospolitej.

Dziś, wspominając rocznicę jej urodzin – 17 stycznia, pamiętamy Helenę Marusarzównę nie tylko jako wybitną sportsmenkę, ale przede wszystkim jako symbol odwagi, honoru i bezkompromisowej walki o wolną Polskę.

Jej życie i śmierć pozostają jednym z najbardziej poruszających świadectw bohaterstwa młodego pokolenia Polaków czasu wojny.

Tekst: Polish Sue

Źródło: IPN

Photo: IPN, Archiwa

En.

January 17, 1918 – Birthday of Helena Marusarzówna, Polish champion and heroic courier murdered by the Germans.

On January 17, 1918, Helena Marusarzówna was born in Zakopane – one of the most outstanding Polish skiers of the interwar period, a multiple Polish champion, and during World War II, a Tatra courier and independence resistance activist, murdered by the Germans in 1941.

Her life is a moving testament to the combination of athletic talent, courage, and unconditional loyalty to her homeland.

Helena Marusarzówna came from a poor highland family. She grew up at the foot of the Tatra Mountains, which shaped her character and physical fitness from an early age. As a child, she participated in skiing competitions organized by Kornel Makuszyński for children.

Her exceptional athletic talent quickly became apparent, and she continued to develop it after joining the ski section of the Polish Tatra Society in Zakopane.

Thanks to extraordinary determination and hard work, she won the Polish alpine skiing championship title seven times, becoming one of the icons of Polish sport in the 1930s.

In 1939, she was preparing to compete in the FIS Nordic World Ski Championships, but an injury prevented her from competing. Shortly thereafter, the outbreak of World War II brutally interrupted her sports career.

Like many members of the generation raised in the reborn Poland, Marusarzówna refused to accept the occupation. Along with her siblings, she joined the Polish resistance.

Using her excellent knowledge of the mountains, excellent physical condition, and experience gained on the Tatra trails, she took on the extremely dangerous job of a Tatra courier. She carried dispatches, documents, and money from Zakopane to Budapest, supporting the activities of the Polish Underground State.

The exact number of her trips remains unknown – each carried enormous risk and the threat of death.

In March 1940, she was detained by the Slovak border guard and handed over to the Germans. She was imprisoned successively in Zakopane, Muszyna, and Nowy Sącz. She was tortured during brutal interrogations, but despite unimaginable suffering, she did not betray anyone from the underground or reveal her courier routes.

For her steadfast stance, she paid the ultimate price. On September 12, 1941, the Germans executed Helena Marusarzówna in Wola Pogórska, near Tarnów. She was only 23 years old.

After the war, her sacrifice was duly commemorated. In 1958, Helena Marusarzówna’s remains were transferred to Zakopane and interred at the Cemetery for the Distinguished at Pęksowy Brzyzek.

She was posthumously awarded the Cross of Valor and the Virtuti Militari – one of the highest military decorations of the Republic of Poland.

Today, as we commemorate the anniversary of her birth on January 17th, we remember Helena Marusarzówna not only as an outstanding athlete, but above all as a symbol of courage, honor, and an uncompromising fight for a free Poland.

Her life and death remain among the most moving testimonies to the heroism of the younger generation of wartime Poles.

Source: IPN

Photos: IPN , National Archives