W dniach 13–14 marca 2026 roku w Szkocji odbył się cykl uroczystości upamiętniających polskich marynarzy walczących podczas II wojny światowej oraz 85. rocznicę obrony Clydebank.

Wydarzenia zostały zorganizowane przez Instytut Pamięci Narodowej (IPN) we współpracy z władzami lokalnymi oraz partnerami w Wielkiej Brytanii. Stowarzyszenie Polish Sue było jednym z głównych partnerów wydarzeń w Szkocji, współpracując przy przygotowaniu i realizacji uroczystości w Glasgow, Edynburgu i Clydebank.

Wśród zaproszonych gości obecna była również reprezentacja NATO Allied Maritime Command (MARCOM), którą reprezentował komandor Andrzej Klasa.

13 marca – Dalbeth Cemetery w Glasgow – Odsłonięcie pomnika Polskiej Marynarki Wojennej.

Obchody rozpoczęły się 13 marca o godzinie 12:00 na cmentarzu Dalbeth w Glasgow, gdzie odsłonięto odnowiony pomnik marynarzy Polskiej Marynarki Wojennej oraz Polskiej Marynarki Handlowej, którzy walczyli o wolność Polski podczas II wojny światowej.

W ceremonii uczestniczyli potomkowie polskich weteranów, przedstawiciele Polonii oraz delegacja Instytutu Pamięci Narodowej, w tym zastępca prezesa IPN dr hab. Karol Polejowski.

Pomnik upamiętnia polskich marynarzy, którzy walczyli u boku aliantów, a po wojnie wielu z nich pozostało w Szkocji, czyniąc ją swoim domem.

Wśród upamiętnionych znajduje się m.in. bosman Adam Wiśniewski, marynarz z niszczyciela ORP „Piorun”, który w maju 1941 roku brał udział w pościgu za niemieckim pancernikiem „Bismarck”.

Pomnik został odsłonięty wspólnie z Johnem Lassą, synem bohatera Polskiej Marynarki Wojennej Bolesława Lassy, a uroczystość pobłogosławił ks. Marian Łękawa, kapelan polskiej społeczności w Glasgow.

Uczestnicy ceremonii złożyli kwiaty i zapalili znicze, oddając hołd marynarzom walczącym o wolność Polski.

13 marca – Parlament Szkocki w Edynburgu

Otwarcie wystawy „Szlaki Nadziei. Odyseja Wolności”

Tego samego dnia o godzinie 17:30 w Parlamencie Szkockim w Edynburgu odbyło się uroczyste otwarcie wystawy Instytutu Pamięci Narodowej „Szlaki Nadziei. Odyseja Wolności”.

Wystawa opowiada historię dramatycznej drogi polskich żołnierzy i cywilów, którzy po opuszczeniu sowieckiej niewoli wraz z Armią generała Władysława Andersa przemierzyli tysiące kilometrów przez Azję i Bliski Wschód, aby kontynuować walkę o wolność Europy.

Podczas wydarzenia Agnieszka Jędrzak, podsekretarz stanu w Kancelarii Prezydenta RP, odczytała list Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej Karola Nawrockiego, który podkreślił wielowiekowe więzi łączące Polskę i Szkocję oraz rolę, jaką Szkocja odegrała w życiu Polaków podczas II wojny światowej.

W wydarzeniu uczestniczyli m.in.:

MSP Annie Wells Deputy Lord Provost of Edinburgh Lezley Marion Cameron Konsul Generalny RP w Edynburgu dr Mirosław Sycz przedstawiciele środowisk dyplomatycznych, historycy oraz członkowie społeczności polskiej i szkockiej.

14 marca – Clydebank – 85. rocznica obrony miasta przez ORP „Piorun”

Kulminacją obchodów była ceremonia upamiętniająca 85. rocznicę nalotu Luftwaffe na Clydebank, który miał miejsce w nocy z 13 na 14 marca 1941 roku.

Wcześniej tego dnia Provost Clydebank Karen Murray Conaghan wraz z Chief Executive West Dunbartonshire Council Peterem Hessettem, radnymi, Lord Lieutenant Jill Young, a także przedstawicielami Instytutu Pamięci Narodowej oraz stowarzyszenia Polish Sue, oddali hołd ofiarom tragicznych wydarzeń oraz wszystkim tym, których życie zostało na zawsze naznaczone przez bombardowanie.

Delegacje wzięły udział w ceremonii na cmentarzu Old Dalnottar, gdzie złożono wieńce przy wspólnej mogile ofiar nalotu.

Następnie odsłonięto nową tablicę upamiętniającą załogę polskiego niszczyciela ORP „Piorun”, która została zainstalowana przez IPN we współpracy lokalnych władz oraz Polish Sue, aby przypomnieć o bohaterstwie polskich marynarzy podczas nalotu na Clydebank.

Podczas uroczystości do uczestników orędzie wystosowała Minister Agnieszka Jędrzak.

Prezes Polish Sue, Iwona Golińska, odczytała list skierowany do uczestników przez kontradmirała Andrzeja Ogrodnika, dowódcę 3. Flotylli Okrętów Marynarki Wojennej RP.

„Tak ważne upamiętnienia są kluczowe dla nas wszystkich – zarówno w Polsce, jak i poza jej granicami. My, mając tutaj rodziny związane z Polskimi Siłami Zbrojnymi, szczególnie doceniamy fakt, że państwo polskie – na czele z Instytutem Pamięci Narodowej oraz panią minister Agnieszką Jędrzak – pochyliło się nad wydarzeniami sprzed 85 lat. Młode pokolenie musi być dumne z polskich osiągnięć militarnych.”

— Iwona Golińska, prezes Polish Sue

Delegacja złożyła również wieńce przy Polskim Pomniku na Solidarity Plaza w Clydebank.

Provost Karen Murray Conaghan podkreśliła znaczenie pamięci o wydarzeniach z 1941 roku:

„Osiemdziesiąt pięć lat później spotykamy się jako społeczność, aby uczcić mieszkańców Clydebank, którzy przeżyli tragedię nalotu, oraz aby pamiętać o tych, którzy zginęli podczas tamtych strasznych nocy w marcu 1941 roku.

Ich odwaga, determinacja i niezwykły duch wciąż kształtują tożsamość Clydebank. Spotykając się, aby ich wspominać, oddajemy hołd przeszłości, ale także sile i solidarności, które definiują nasze miasto.”

Mówiąc o polskim niszczycielu ORP „Piorun”, dodała:

„Cieszę się, że mogliśmy wesprzeć IPN oraz Polish Sue w instalacji kolejnej tablicy upamiętniającej załogę polskiego okrętu Piorun. Odwaga tych marynarzy zasługuje na najwyższe uznanie, ponieważ ich działania pomogły zapobiec całkowitemu zniszczeniu Clydebank.”

Obchody zakończyły się oficjalnym otwarciem wystawy „Szlaki Nadziei. Odyseja Wolności” w Clydebank Town Hall, gdzie można ją oglądać od 14 marca do 4 kwietnia 2026 roku.

Wspólna pamięć o historii

Dla Polish Sue Association udział w tych wydarzeniach jest częścią wieloletniej działalności na rzecz upamiętniania historii polskich marynarzy i żołnierzy związanych ze Szkocją, w tym historii okrętów ORP „Piorun” i ORP „Błyskawica”.

Uroczystości w Glasgow, Edynburgu i Clydebank przypomniały o wspólnej historii Polski i Szkocji oraz o bohaterstwie polskich marynarzy, którzy walczyli o wolność Europy.

Text: Polish Sue

Photos : Polish Sue, IPN