24 lata temu, 11 lipca 2002 roku, w Bletchley Park – miejscu, które podczas II wojny światowej stało się światowym centrum alianckiej kryptologii – odsłonięto pomnik poświęcony trzem wybitnym polskim matematykom i kryptologom: Marianowi Rejewskiemu, Jerzemu Różyckiemu i Henrykowi Zygalskiemu.

Uroczystego odsłonięcia dokonał Jego Królewska Wysokość Książę Edward, Książę Kentu, w obecności przedstawicieli polskiej dyplomacji oraz ostatniego Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej na Uchodźstwie, Ryszarda Kaczorowskiego. Był to niezwykle symboliczny moment, podkreślający wkład Polski w jedno z największych osiągnięć wywiadowczych II wojny światowej.

Na tablicy pamiątkowej umieszczono słowa:

„Tablica ta upamiętnia pracę Mariana Rejewskiego, Jerzego Różyckiego i Henryka Zygalskiego – matematyków polskiego wywiadu, którzy pierwsi złamali kod Enigmy. Ich praca ogromnie pomogła kryptologom w Bletchley Park i przyczyniła się do zwycięstwa aliantów w II wojnie światowej.”

To ważny dowód na to, że w Wielkiej Brytanii pamięć o polskich kryptologach jest żywa i pielęgnowana. Zwiedzający Bletchley Park mogą poznać historię polskiego sukcesu na stałej ekspozycji muzealnej, a rola Polaków jest regularnie podkreślana podczas konferencji, publikacji oraz wydarzeń edukacyjnych.

Od lat o pionierskim wkładzie Polaków przypomina również sir Dermot Turing, bratanek Alana Turinga, który wielokrotnie podkreślał, że bez pracy Rejewskiego, Różyckiego i Zygalskiego aliancki sukces w walce z Enigmą nie byłby możliwy.

Warto więc stanowczo prostować mit, jakoby Brytyjczycy przypisywali sobie wyłącznie złamanie Enigmy. Przez dziesięciolecia szczegóły działań kryptologicznych pozostawały objęte tajemnicą, co doprowadziło do powstania wielu nieporozumień. Dziś historycy zarówno w Polsce, jak i w Wielkiej Brytanii zgodnie uznają, że to właśnie polscy matematycy jako pierwsi złamali szyfr Enigmy, przekazując aliantom bezcenną wiedzę, którą następnie rozwijano w Bletchley Park.

Współcześnie pamięć o tym wspólnym dziedzictwie jest nadal pielęgnowana. Doskonałym przykładem jest współpraca pomiędzy Centrum Szyfrów Enigma w Poznaniu a Bletchley Park, która od lat służy popularyzacji historii polskich kryptologów i ich przełomowych osiągnięć.

Historia ta wciąż znajduje swoje kolejne rozdziały. 27 czerwca 2026 roku, podczas obchodów Dnia Sił Zbrojnych w miejscowości Liss w hrabstwie Hampshire, przy siedzibie Royal British Legion odsłonięto tablicę poświęconą Henrykowi Zygalskiemu, który po wojnie zamieszkał właśnie w Wielkiej Brytanii. Uroczystego odsłonięcia dokonali członkowie jego rodziny po przemówieniu przedstawiciela Ambasady RP.

To kolejne świadectwo, że pamięć o polskich bohaterach pozostaje żywa również poza granicami Ojczyzny.

W tym roku Polish Sue Association będzie miało zaszczyt ponownie uczestniczyć w Polish Codebreakers Festival w Bletchley Park, promując historię polskich kryptologów oraz przypominając o ich fundamentalnym wkładzie w zwycięstwo aliantów podczas II wojny światowej. Zachowanie tej pamięci i przekazywanie jej kolejnym pokoleniom pozostaje jednym z najważniejszych elementów naszej misji

Tekst: POLISH SUE

Foto: (from our visit @Bletchley Park) POLISH SUE