29 października 2026 r. w kościele garnizonowym w Lublinie odbyła się uroczystość odsłonięcia tablicy upamiętniającej płk. Aleksandra Kajkowskiego (1908–1999) – oficera Wojska Polskiego, żołnierza Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie, działacza katyńskiego oraz ostatniego Delegata Rządu RP na uchodźstwie na Stany Zjednoczone. Tablicę ufundował Instytut Pamięci Narodowej. Na uroczystość zaproszone zostało również Stowarzyszenie Polish Sue Association.

Życie poświęcone Polsce

Płk Aleksander Kajkowski należał do pokolenia Polaków, których losy zostały naznaczone walką o niepodległość Ojczyzny oraz wieloletnią służbą na rzecz zachowania jej suwerenności i pamięci historycznej.

W 1939 r. służył w Armii „Lublin”, a po klęsce kampanii wrześniowej kontynuował służbę Polsce na emigracji, wiążąc swoje losy z Polskimi Siłami Zbrojnymi na Zachodzie. Po zakończeniu II wojny światowej, gdy Polska znalazła się pod dominacją Związku Sowieckiego, pozostał wierny idei niepodległej Rzeczypospolitej i legalnym władzom polskim na uchodźstwie.

Szczególne miejsce w jego działalności zajmowała walka o prawdę o zbrodni katyńskiej. Jako przewodniczący Komitetu Katyńskiego przy Kongresie Polonii Amerykańskiej angażował się w podtrzymywanie pamięci o polskich oficerach zamordowanych przez Sowietów oraz w działania na rzecz ujawnienia prawdy o tej zbrodni.

Pełnił również funkcję ostatniego Delegata Rządu RP na uchodźstwie na Stany Zjednoczone. Jego działalność stanowiła świadectwo przywiązania do niepodległości Polski i przekonania, że pamięć o ofiarach totalitaryzmów jest nieodłączną częścią polskiej tożsamości narodowej.

Uroczystość w kościele garnizonowym

W uroczystości odsłonięcia tablicy uczestniczyli przedstawiciele Instytutu Pamięci Narodowej, w tym dr Robert Derewenda, dyrektor Oddziału IPN w Lublinie, oraz naczelnik dr hab. Jacek Romanek.

Szczególnie wzruszającym elementem uroczystości była obecność członków rodziny upamiętnionego oficera: jego córki, hm. Krystyny Kajkowskiej Merrick, oraz wnuczki Nicole Marie Liszki. Ich udział podkreślił osobisty i międzypokoleniowy wymiar wydarzenia. Pamięć o człowieku, który poświęcił życie służbie Polsce, pozostaje bowiem nie tylko częścią historii narodowej, lecz także dziedzictwem przekazywanym w rodzinach.

Tablica ufundowana przez Instytut Pamięci Narodowej jest wyrazem uznania dla zasług płk. Kajkowskiego i przypomnieniem o tych, którzy mimo utraty wolnej Ojczyzny nie zaprzestali walki o jej suwerenność.

„Dyplomacja bez państwa?” – polskie władze na uchodźstwie

Drugą częścią wydarzenia była konferencja naukowa zorganizowana na Katolickim Uniwersytecie Lubelskim Jana Pawła II pod tytułem „Dyplomacja bez państwa? Rząd Rzeczypospolitej Polskiej na uchodźstwie i jego przedstawiciele w Stanach Zjednoczonych Ameryki (1945–1991)”.

Spotkanie zgromadziło przedstawicieli środowiska naukowego, którzy przybliżyli działalność polskich władz na uchodźstwie oraz rolę ich przedstawicieli w Stanach Zjednoczonych.

Konferencja stała się okazją do refleksji nad znaczeniem polskiej dyplomacji emigracyjnej w okresie, gdy kraj pozostawał pod dominacją Związku Sowieckiego, a legalne władze Rzeczypospolitej kontynuowały działalność poza granicami Ojczyzny.

Historia ta przypomina, że państwowość nie sprowadza się wyłącznie do terytorium i instytucji działających w kraju. Może być również podtrzymywana przez ludzi, którzy w najtrudniejszych okolicznościach pozostają wierni zasadom niepodległości, suwerenności i ciągłości prawnej Rzeczypospolitej.

Polish Sue Association – pamięć, która łączy pokolenia

Stowarzyszenie Polish Sue Association serdecznie dziękuje Instytutowi Pamięci Narodowej w Lublinie – dyrektorowi oddziału – Dr Robertowi Derewendzie oraz wszystkim organiatorom za zaproszenie na uroczystość odsłonięcia tablicy upamiętniającej płk. Aleksandra Kajkowskiego.

Jest to dla nas szczególnie ważne wyróżnienie, ponieważ misją Polish Sue jest pielęgnowanie polskiego dziedzictwa historycznego, upamiętnianie osób zasłużonych dla Ojczyzny oraz przekazywanie wiedzy o historii Polski kolejnym pokoleniom, również młodym Polakom wychowanym w Wielkiej Brytanii.

Historia płk. Kajkowskiego pokazuje, jak istotną rolę odegrali Polacy na emigracji w zachowaniu pamięci o niepodległej Polsce, dokumentowaniu zbrodni totalitaryzmów oraz podtrzymywaniu prawdy historycznej w czasach, gdy w kraju nie zawsze można było o niej swobodnie mówić.

Wierzymy, że współpraca środowisk zaangażowanych w pielęgnowanie pamięci narodowej, niezależnie od miejsca ich działalności, pozwala budować trwały pomost między Polską a Polonią na całym świecie.

Pamięć o bohaterach jest naszym wspólnym obowiązkiem

Odsłonięcie tablicy poświęconej płk. Aleksandrowi Kajkowskiemu oraz towarzysząca mu konferencja naukowa przypominają o ważnym rozdziale polskiej historii – działalności żołnierzy, dyplomatów i społeczników, którzy na emigracji walczyli o prawdę historyczną i zachowanie idei wolnej Polski.

To także przypomnienie o ogromnej roli Polonii, która przez dziesięciolecia podtrzymywała pamięć o zbrodniach popełnionych na narodzie polskim, wspierała niepodległościowe dążenia Ojczyzny i przekazywała kolejnym pokoleniom wartości patriotyczne.

Dla współczesnych pokoleń historia płk. Aleksandra Kajkowskiego pozostaje ważną lekcją odpowiedzialności za prawdę, pamięć i narodowe dziedzictwo. Jego życie pokazuje, że służba Polsce nie kończy się wraz z ustaniem działań wojennych ani nie traci znaczenia z powodu przymusowego oddalenia od kraju.

Pamięć o tych, którzy służyli wolnej Polsce, jest naszym wspólnym obowiązkiem.

Polish Sue Association

Polska – Wielka Brytania. Pamięć, historia, tożsamość.

Foto : IPN