W czasie Powstania Warszawskiego barykady stały się jednym z najbardziej rozpoznawalnych symboli walczącej stolicy.

Wznoszone w pośpiechu z płyt chodnikowych, cegieł, kostki brukowej, worków z piaskiem, tramwajów, a nawet mebli wynoszonych z mieszkań, były świadectwem niezwykłej determinacji mieszkańców Warszawy.

Powstawały wspólnym wysiłkiem żołnierzy Armii Krajowej oraz ludności cywilnej, dla której walka o wolność stała się codziennością.

Choć trudno dziś określić ich dokładną liczbę, powojenna inwentaryzacja przeprowadzona przez Biuro Odbudowy Stolicy wykazała istnienie 1038 barykad na terenie lewobrzeżnej Warszawy.

Dokumentację sporządzono w kwietniu 1945 roku, kiedy wiele umocnień zostało już zniszczonych podczas walk lub usuniętych przez powracających mieszkańców.

Barykady pełniły znacznie więcej funkcji niż tylko obronne. Chroniły powstańców przed ostrzałem, utrudniały ruch niemieckich oddziałów, umożliwiały łączność pomiędzy odciętymi dzielnicami oraz służyły jako drogi ewakuacji rannych i ludności cywilnej.

Bez nich skuteczna obrona miasta byłaby niemożliwa.

Najbardziej znaną była barykada w Alejach Jerozolimskich, w pobliżu ulicy Kruczej. Łączyła północne i południowe Śródmieście, umożliwiając przemieszczanie się ludzi pod nieustannym ostrzałem. Budowę rozpoczęto w nocy z 7 na 8 sierpnia 1944 roku.

W przedsięwzięciu uczestniczyli żołnierze batalionów „Kiliński” i „Bełt”, wspierani przez mieszkańców miasta.

Niemcy wielokrotnie próbowali zniszczyć tę przeprawę, wykorzystując między innymi zdalnie sterowane nosiciele ładunków wybuchowych Goliat, jednak barykada przetrwała aż do końca Powstania.

Mniej znaną, lecz równie niezwykłą historię ma barykada przy ulicy Książęcej 7, wzniesiona przez Pluton Głuchoniemych pod dowództwem podporucznika Edmunda Malinowskiego „Mundka”.

Jest ona symbolem zaangażowania wszystkich grup społecznych w walkę o niepodległość – niezależnie od wieku czy ograniczeń.

Powstańcze barykady zapisały się również w literaturze i sztuce. Opisywał je Miron Białoszewski w „Pamiętniku z Powstania Warszawskiego”, a Anna Świrszczyńska uczyniła je motywem przewodnim swojego przejmującego tomu poezji „Budowałam barykadę”.

Ich obraz utrwalili także wybitni fotografowie Powstania, m.in. Sylwester Braun „Kris”, Eugeniusz Lokajski „Brok”, Zbigniew Brym „Zdunin”, Wiesław Chrzanowski „Wiesław” i Jerzy Tomaszewski „Jur”. Dzięki ich fotografiom możemy dziś zobaczyć codzienność walczącej Warszawy.

Po 82 latach barykady pozostają symbolem odwagi, solidarności i niezłomności mieszkańców stolicy. Każda cegła, każda płyta chodnikowa i każdy worek z piaskiem przypominają o ludziach, którzy w sierpniu 1944 roku zbudowali nie tylko umocnienia, lecz także trwały pomnik ducha wolności.

Pamiętamy o Bohaterach Powstania Warszawskiego i o wszystkich, którzy własnymi rękami budowali barykady – symbole walki o niepodległą Polskę. 🇵🇱

Tekst: Polish Sue

Źródło: IPN

FOTO: IPN ARCHIWUM