13 sierpnia 1873 roku urodził się Józef Haller – generał Wojska Polskiego, jeden z najważniejszych dowódców polskiej walki o niepodległość, twórca „Błękitnej Armii” i człowiek szczególnie zasłużony dla powrotu Pomorza do Polski.

Jego życie było nierozerwalnie związane z walką o wolną Polskę. Służył w armii austro-węgierskiej, działał społecznie, walczył w Legionach Polskich, dowodził II Korpusem Polskim na Wschodzie, a następnie stanął na czele polskiej armii we Francji. Po odzyskaniu niepodległości odegrał ważną rolę w przyłączeniu Pomorza do Rzeczypospolitej oraz w obronie Polski przed bolszewicką Rosją.

Od oficera armii austro-węgierskiej do polskiego dowódcy

Józef Haller urodził się 13 sierpnia 1873 roku w Jurczycach koło Krakowa. Wywodził się z rodziny o tradycjach patriotycznych. Studiował w wiedeńskiej Akademii Technicznej, a następnie ukończył szkołę artylerii.

Służbę wojskową rozpoczął w armii austro-węgierskiej. Stacjonował m.in. we Lwowie, Krakowie i Stanisławowie. Z czasem jednak coraz mocniej angażował się w działalność społeczną i niepodległościową.

Po wybuchu I wojny światowej związał się z Legionami Polskimi. Został dowódcą Legionu Wschodniego, a następnie objął dowództwo 3. Pułku Legionów Polskich.

W 1916 roku powierzono mu dowództwo II Brygady Legionów Polskich, nazywanej „Żelazną” lub „Karpacką”. Brygada zasłynęła niezwykłą walecznością.

Rarańcza i sprzeciw wobec traktatu brzeskiego

Jednym z najbardziej dramatycznych momentów w karierze Hallera był rok 1918.

Po podpisaniu traktatu brzeskiego, który przewidywał przekazanie Ukrainie m.in. Chełmszczyzny, Haller zdecydował się na czynny protest. W nocy z 15 na 16 lutego 1918 roku oddziały II Brygady przebiły się pod Rarańczą przez front austriacko-rosyjski, aby połączyć się z polskimi formacjami znajdującymi się po stronie rosyjskiej.

Był to symboliczny akt sprzeciwu wobec polityki państw centralnych i jednocześnie kolejny etap walki o niezależną Polskę.

Kaniowska tragedia i droga do Francji

W 1918 roku Haller został dowódcą II Korpusu Polskiego na Ukrainie. Korpus został jednak otoczony przez wojska niemieckie.

3 maja 1918 roku doszło do bitwy pod Kaniowem. Polacy walczyli z przeważającymi siłami niemieckimi, lecz ostatecznie II Korpus został rozbity, a wielu żołnierzy trafiło do niewoli.

Hallerowi udało się uniknąć niewoli. Przez Rosję dotarł do Murmańska, a stamtąd przedostał się do Francji.

Tam rozpoczął się jeden z najważniejszych rozdziałów jego działalności.

„Błękitna Armia”

W październiku 1918 roku Józef Haller objął dowództwo nad formowaną we Francji Armią Polską, która dzięki charakterystycznym mundurom została później nazwana Błękitną Armią.

Jej żołnierze pochodzili z różnych środowisk – byli wśród nich Polacy z armii państw zaborczych, emigranci z Ameryki i innych krajów, a także ochotnicy.

Armia Hallera szybko stała się jedną z najważniejszych polskich formacji wojskowych. Po zakończeniu I wojny światowej została przetransportowana do Polski. Wraz z nią do odradzającej się Rzeczypospolitej przybyły tysiące dobrze wyszkolonych i wyposażonych żołnierzy.

Generał, który przywrócił Polsce Pomorze

Po odzyskaniu niepodległości Haller otrzymał kolejne niezwykle ważne zadanie.

W październiku 1919 roku został mianowany dowódcą Frontu Pomorskiego. Jego wojska miały przejąć ziemie Pomorza przyznane Polsce na mocy traktatu wersalskiego.

Proces przejmowania Pomorza rozpoczął się w styczniu 1920 roku.

Najbardziej pamiętnym wydarzeniem były zaślubiny Polski z Bałtykiem w Pucku 10 lutego 1920 roku.

Generał Haller, w obecności przedstawicieli władz i mieszkańców, dokonał symbolicznego aktu zaślubin z morzem. Wrzucenie pierścienia do Bałtyku stało się jednym z najbardziej rozpoznawalnych symboli powrotu Polski nad morze po 123 latach zaborów.

🌊 Polska ponownie znalazła się nad Bałtykiem.

Obrona Polski w 1920 roku

Kilka miesięcy później Rzeczpospolita stanęła w obliczu śmiertelnego zagrożenia ze strony bolszewickiej Rosji.

Podczas wojny polsko-bolszewickiej Haller pełnił funkcję generalnego inspektora Armii Ochotniczej. W obliczu ofensywy Armii Czerwonej organizowano masowy napływ ochotników, którzy zasilali szeregi Wojska Polskiego.

W sierpniu 1920 roku Polska odniosła zwycięstwo w Bitwie Warszawskiej, zatrzymując bolszewicką ofensywę.

Dla Hallera był to kolejny etap walki o utrzymanie niepodległości państwa, które zaledwie dwa lata wcześniej powróciło na mapę Europy.

Wojna, emigracja i służba Polsce

Po wybuchu II wojny światowej Haller przedostał się przez Rumunię do Francji, a po jej upadku znalazł się w Wielkiej Brytanii.

W rządzie Rzeczypospolitej Polskiej na uchodźstwie kierowanym przez gen. Władysława Sikorskiego pełnił funkcję ministra bez teki, a w latach 1940–1943 był ministrem oświaty.

Nawet po zakończeniu wojny nie wrócił do Polski znajdującej się pod komunistyczną dominacją. Pozostał w Wielkiej Brytanii, gdzie żył wśród polskiej emigracji niepodległościowej.

Ostatnia droga – Gunnersbury

Józef Haller zmarł 4 czerwca 1960 roku w Londynie, mając 86 lat.

Został pochowany na cmentarzu Gunnersbury, który stał się jednym z ważnych miejsc pamięci polskiej emigracji w Wielkiej Brytanii.

Dla wielu londyńskich Polaków jego grób był symbolem ciągłości polskiej historii – historii ludzi, którzy po wojnie nie mogli wrócić do wolnej ojczyzny.

W 1993 roku prochy generała powróciły do Polski. Zostały złożone w kościele św. Agnieszki w Krakowie.

Człowiek, który służył Polsce

Józef Haller pozostaje jedną z najbardziej charakterystycznych postaci polskiej walki o niepodległość. Był żołnierzem Legionów, dowódcą II Brygady, twórcą i dowódcą Błękitnej Armii, uczestnikiem walk na Wschodzie, dowódcą Frontu Pomorskiego i jednym z obrońców Polski w 1920 roku.

Jego nazwisko na zawsze związane jest również z morzem.

10 lutego 1920 roku w Pucku generał Haller symbolicznie „zaślubił” Polskę z Bałtykiem, przypominając światu, że odrodzona Rzeczpospolita jest państwem nadmorskim.

Dziś, gdy wspominamy generała Hallera, warto pamiętać nie tylko o jego wojskowych zwycięstwach, lecz także o jego wieloletniej służbie idei niepodległej Polski.

🇵🇱 Józef Haller – żołnierz, generał, patriota.
Człowiek, który walczył o Polskę i który Polsce służył.

Polish Sue | Pamiętamy o tych, którzy tworzyli historię Polski.